Mag je ChatGPT gebruiken met persoonsgegevens? AVG-uitleg voor organisaties (2026)

Het korte antwoord: ja, je mag ChatGPT (of Claude, Gemini, Copilot) gebruiken met persoonsgegevens. Maar niet zomaar. De AVG verbiedt AI niet, maar stelt voorwaarden: een geldige grondslag, dataminimalisatie en passende technische maatregelen. De kern is simpel: zorg dat persoonsgegevens die er niet toe doen, het externe model nooit bereiken.

Waarom het gevoelig ligt

Wanneer een medewerker een klantmail, dossier of CV in ChatGPT plakt om het te laten samenvatten, verlaten die persoonsgegevens je organisatie. Bij een consumenten-AI-dienst kan die invoer bovendien worden gebruikt om modellen te trainen. Dat is precies het scenario waar toezichthouders, in Nederland de Autoriteit Persoonsgegevens, kritisch op zijn: persoonsgegevens die zonder grondslag bij een externe partij belanden.

Meestal gaat het niet mis door kwade opzet, maar door gemak: een snelle prompt waar net iets te veel in staat. En dat gebeurt vaker dan je denkt, want die ongecontroleerde AI-tools zijn overal. Uit een UpGuard-onderzoek (2025) onder 1.500 mensen gebruikt ruim 80% AI-tools die hun werkgever niet heeft goedgekeurd.

Wat de AVG concreet van je vraagt

De AVG noemt AI niet bij naam, maar de bekende beginselen gelden onverkort:

• Grondslag (artikel 6). Je hebt een geldige reden nodig om persoonsgegevens te verwerken, en het doorsturen naar een AI-model is een verwerking.
• Dataminimalisatie (artikel 5). Verwerk alleen wat noodzakelijk is. Een model dat een tekst moet herschrijven, heeft de naam en het BSN van de betrokkene meestal niet nodig.
• Verwerkersovereenkomst (artikel 28). Verwerkt de AI-leverancier persoonsgegevens namens jou, dan heb je een verwerkersovereenkomst nodig. De gratis consumentenversie biedt die doorgaans niet.
• Passende maatregelen (artikel 32). Je moet technische en organisatorische maatregelen treffen die passen bij het risico, en die bewijsbaar maken richting de toezichthouder.
• Internationale doorgifte (hoofdstuk V, artikelen 44-46). ChatGPT, Claude en Gemini draaien grotendeels op servers buiten de EU. Zodra je er persoonsgegevens naartoe stuurt, is dat een doorgifte naar een derde land. Die moet je afdekken, bijvoorbeeld met de standaardcontractbepalingen (SCC's) of een adequaatheidsbesluit, doorgaans geregeld in de verwerkersovereenkomst.

De Europese privacytoezichthouders (EDPB) bevestigden in Opinion 28/2024 dat deze AVG-beginselen onverkort gelden voor persoonsgegevens in AI-modellen, en dat een model pas als "anoniem" telt als er praktisch geen persoonsgegevens meer uit te halen zijn.

De EU AI Act komt erbij (maar de AVG blijft leidend)

Naast de AVG is de EU AI Act sinds 1 augustus 2024 van kracht. Anders dan vaak gedacht wordt, is die niet op één moment "volledig van toepassing"; hij treedt gefaseerd in werking. De verboden praktijken gelden sinds februari 2025, net als de plicht tot AI-geletterdheid, en de regels voor algemene AI-modellen (GPAI) sinds augustus 2025. De transparantieverplichtingen, zoals het labelen van AI-gegenereerde content, volgen rond augustus 2026.

De zwaarste categorie, high-risk AI zoals systemen voor werving of kredietbeoordeling, stond oorspronkelijk voor augustus 2026, maar is met het Digital Omnibus-pakket uitgesteld naar december 2027. Voor de meeste organisaties die generatieve AI gebruiken draait het dus om transparantie en zorgvuldig gebruik, niet om een verbod (stand: juli 2026).

Belangrijker voor dit onderwerp: als het om persoonsgegevens gaat, blijft de AVG de scherpste eis. De AI Act legt daar een laag governance bovenop. Een organisatie die haar AVG-huishouding op orde heeft, staat daardoor ook onder de AI Act sterker.

Hoe je AI tóch veilig inzet

De oplossing is geen verbod op AI. Dat is in 2026 niet realistisch. Het is dataminimalisatie aan de bron: zorg dat persoonsgegevens de prompt verlaten vóórdat die naar het model gaat.

Dat is het principe achter zeropii: een filter dat tussen je medewerker en het AI-model staat. Elke prompt wordt eerst gescand op persoonsgegevens; gevonden gegevens (BSN, IBAN, KvK-nummers, namen, adressen) worden vervangen door surrogaten zoals <PERSOON_1>. Alleen de geschoonde prompt gaat naar het model, en in het antwoord worden de echte waarden hersteld. Zo blijft het werk productief, terwijl de persoonsgegevens binnen de organisatie blijven.

Belangrijk om eerlijk te zijn over wat zo'n maatregel wél en niet doet: persoonsgegevens blijven intern en het risico op een datalek via AI daalt aantoonbaar. De geschoonde prompt (zonder persoonsgegevens, met de overige inhoud) gaat nog steeds naar het model. zeropii is dus een technische maatregel die helpt voldoen aan de AVG. Compliance blijft een eigenschap van je organisatie in haar rol, niet van een tool op zichzelf.

Praktische checklist

• Kies voor werkdata een zakelijke AI-variant met verwerkersovereenkomst, of filter persoonsgegevens eruit vóór verzending.
• Pas dataminimalisatie toe: stuur alleen wat het model echt nodig heeft.
• Leg in een AI-gebruiksbeleid vast wie wat mag, en maak het bruikbaar in plaats van verbiedend.
• Houd een audit trail bij van wat er gefilterd is, zodat je het richting de toezichthouder kunt aantonen.
• Behandel de gratis consumentenversie als ongeschikt voor persoonsgegevens.
• Wil je zien hoe filteren aan de bron er in de praktijk uitziet? Bekijk de zeropii-demo.

AI gebruiken met persoonsgegevens mag, zolang je voorkomt dat de gegevens die er niet toe doen je organisatie verlaten.

Bronnen

• Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG), EUR-Lex
• EU AI Act, regelgevend kader (Europese Commissie)
• EDPB Opinion 28/2024: persoonsgegevens in AI-modellen
• Autoriteit Persoonsgegevens
• OpenAI: hoe je data wordt gebruikt om modellen te verbeteren
• Shadow AI-onderzoek (UpGuard, 2025), via Cybersecurity Dive